Monety polskie – krótka historia polskiego pieniądza

Rzadkie polskie monety cieszą się dużą popularnością wśród kolekcjonerów. Nie tylko ze względu na ich wartość historyczną, ale i rynkową. Na początku stycznia 2018 roku na aukcji w Stanach Zjednoczonych moneta Zygmunta III Wazy o nominale 100 dukatów została sprzedana za 2,6 mln. dolarów! Numizmatyka pozwala zarobić, ale wymaga dużej wiedzy – i często wysokich nakładów finansowych.

Historia pieniądza w Polsce. Kto wybił pierwszą monetę?

Moneta była znana na ziemiach polskich jeszcze zanim Mieszko I utworzył na nich księstwo. Od lat stanowiły one miejsce przecinania się szlaków handlowych. Przebiegał tędy m.in. Szlak Bursztynowy ciągnący się od Bałtyku aż do Rzymu. Dzięki temu później na ziemiach polskich można było odkryć monety greckie, rzymskie, celtyckie, bizantyjskie czy arabskie.

Historia polskiego pieniądza jest jednak młodsza. O to, która moneta była pierwsza spierają się historycy, ponieważ istnieją dwie. Pierwsza z nich to denar Mieszka I (lub Mieszka II, stąd spór) z wizerunkiem kościoła i krzyżem na awersie. Druga – denar Bolesława Chrobrego “Princes Polonie”. Posiada on na awersie rysunek ptaka, utożsamiany z orłem, gołębiem lub pawiem w zależności od interpretacji. Prawdopodobnie okazją do ich wybicia była wizyta cesarza Ottona III. Obie monety zostały wybite na przełomie X i XI wieku.

Monety piastowskie nie powstały pierwotnie w celu płacenia za towary. Ich stworzenie oznaczało legitymizację władzy Piastów. Dlatego pomysł został zrealizowany jako jeden z pierwszych. Były wybijane na cienkich okręgach wyciętych z blaszki w prowizorycznej mennicy. Dopiero za czasów Bolesława Krzywoustego wybito w Polsce pierwsze niskowartościowe monety – brakteaty tłoczone jednostronnie na cienkich blaszkach. To te monety służyły do płacenia za dobra. Upowszechniły się one w czasie panowania księcia krakowskiego, Mieszka III Starego.

Numizmatyka polska – najbardziej charakterystyczne monety

Historia pieniądza w Polsce jest bogata. Najważniejsi władcy Rzeczpospolitej zostawili po sobie pamiątki w postaci monet. Do najbardziej charakterystycznych należą:

  • brakteat Mieszka III,
  • brakteat Leszka Białego,
  • floren Władysława Łokietka,
  • grosz Kazimierza Wielkiego,
  • półgrosz Władysława Jagiełły,
  • dukat Zygmunta Starego,
  • talar Stefana Batorego,
  • sto dukatów Zygmunta III,
  • boratynka i tymf Jana Kazimierza,
  • szóstak Jana Sobieskiego,
  • złotówka gdańska Augusta III,
  • grosz miedzi krajowej Augusta.

W dwudziestoleciu międzywojennym, kiedy trzeba było zjednoczyć ziemie z trzech różnych zaborów (operujących trzema walutami o różnej wartości) wykuto monety o nominale od 1 gr do 20 zł:

  • Bolesław Chrobry,
  • Józef Piłsudski,
  • Romuald Traugutt,
  • Jan III Sobieski,
  • Polonia,
  • żaglowiec,
  • orzeł strzelecki,
  • sztandar,
  • Nike,
  • żniwiarka,
  • grosz.

Natomiast w czasie PRL prywatnie wykuto w Kalifornii monety nazwane pięcioma tryptykami. Zostały one oficjalnie zatwierdzone przez Narodowy Bank Polski już po wybiciu. Nie jest znany dokładny nakład, nie wiadomo też jaką ilością dysponował NBP. Są to monety o nominale 100 tys. i 200 tys. zł. Przedstawiają wizerunek Józefa Piłsudskiego, Tadeusza Kościuszki i Fryderyka Chopina. Do dzisiaj są one cennym nabytkiem, na którego zdobycie liczą kolekcjonerzy.

Monety kolekcjonerskie – dlaczego cieszą się zainteresowaniem?

Złote i srebrne monety kolekcjonerskie mogą być świetną lokatą kapitału. Jak wszystkie historyczne przedmioty, z roku na rok zyskują na wartości. Największy wpływ ma stan monety. Wielką rzadkością są doskonałe historyczne numizmaty dlatego ich ceny bywają bardzo wysokie. Przykład stanowi 50-złotówka pochodząca z Królestwa Polskiego, która została w 2010 roku sprzedana za 165 tys. zł. Takie oferty na rynku należą jednak do rzadkości. Większość kolekcjonerów nie nabywa numizmatów, aby po jakimś czasie sprzedać.

Warto też pamiętać o ostrożności. Nabywanie monet historycznych przez internet, z niepewnych źródeł czy po zbyt okazyjnych cenach, może skończyć się utratą kapitału. Kolekcjoner ryzykuje też, że np. w wyniku zmiany mody lub odkrycia jakiegoś skarbu, moneta przestanie być drogocenna. Aby inwestować w numizmaty, potrzebna jest wiedza:

  • jak rozpoznać oryginalną monetę,
  • jak odróżnić monetę od medalu,
  • jak obchodzić się z monetami, aby ich nie zniszczyć.

W ostatnim punkcie z pomocą przychodzą klasery numizmatyczne i grading, czyli usługa polegająca na umieszczeniu monety w szczelnym pudełku, którego nie da się otworzyć. Świadczona jest ona w każdej firmie zajmującej się wyceną numizmatów.

Kolekcjonowanie monet to wyjątkowa pasja, pozwalająca na pogłębienie wiedzy z nią związanej. Jeśli jednak inwestor nie interesuje się historią, lepszym pomysłem będzie kupno monet bulionowych. Są one wytwarzane w ograniczonych ilościach, ze stopów złota, srebra, platyny lub palladu. Pozwala to na zachowanie i wzrost ich wartości. Monety wykonane z metali szlachetnych łatwiej wykorzystać jako tzw. awaryjny portfel inwestycyjny. Na ich wartość nie wpłynie sytuacja polityczna ani gospodarcza na świecie. Pod tym względem najpopularniejsze są złote monety bulionowe.